ERMENİ KOMİTELERİ VE EYLEMLERİ

"1878’den önce bile Daron-Sasoun ve Vasburagan bölgelerinde hükümet güçleri ile savaşan yeraltı hücreleri, gizli gruplar ve “haydut” çeteleri bulunuyordu. Seksenlerde Khrimian ve Mgrdiç Portugalıan Van’da faal idiler...1885’de Van’dan kovulan Mgrdiç Portugalian Osmanlı İmğaratorluğunu terketti ve Marsilya’ya yerleşti ve orada ‘Armenia’ dergisini yayınlamağa başladı. Van’daki öğrencileri ve arkadaşları ‘Armenia’yı kendi sesleri olarak görüyorlardı ve 1886’da ‘Armenagan’ Partisini kurdular. Bunun amacı ‘devrim yolu ile Ermeni halkının egemenliğini sağlamak’ idi.” (6)

"Seksenlerin sonlarına doğru, hem Doğu hem de Batı Ermenileri devrim heyecanına yakalanırlar. Hunçakianlar tüm Konstantinopol (İstanbul), Küçük Asya ve Trabzon’da yayılmaya başlamışlardı. Vasburangan’da Armenaganlar faaliyette idiler. Tiflis’de Yenidasart Hayastan örgütü kurulmuştu; üyeleri Osmanlı Ermenıstanın’daki durumu ve Ermenilerin niyetlerini öğrenmek için zaman zaman orayı ziyaret ediyorlardı; sınırın her iki tarafında ‘Droşak’ grupları denilen askeri hücreler kurmuşlardı. Batı Ermenistan’ın çeşitli bölgelerinde ‘haydut’ çeteleri veya partızan grupları ya faal idiler ya da kurulmakta idiler. Rusya’da Moskova, St Petersburg ve Tiflis kentleri devrim ruhunun etkilediği öğrencilerin merkesi idiler. 1890’da St Petersburg’da talebe olan Sarkis Gugunian Kars’tan Türkiye Ermenistan’ına geçmek maksadı ile 125 kişilik bir vatansever grubu oluşturdu.” (7)

"20nci asrın ilk yılları geldiğinde Kafkasya ötesinde ve doğu Osmanlı illerinde, 1890’da Tiflis’de kurulan Hai Heghapokhakan Dashnaktsutiun (Ermeni Devrimci Federasyonu) platformu en güçlü ve kapsamlı Ermeni siyasi örgütü haline gelmişti. 1892’de kabul edilen ilk programı Türk Ermensitanın idari ve ekonomik özgürlüğünü ileri sürüyordu...Bu amaçları gerçekleştirmek için Dashnaksutiun mücadele birlikleri kuracak, halkı silahlandıracak, casusluk şebekeleri çalıştıracak, Ermenilerin devrimci ruhunu kuvvetlendirmek için propaganda faaliyetleri yürütecek ve özellikle de yolsuz yetkilileri, hainleri ve istismarcıları yıldırma yoluna gideceklerdi. Dashnaktsutiunun benimsediği metodlar Rusya’nın Narodnaıa Volia ve halefi Sosyal Devrimci Partisinin metodlarının benzeri idi ki her iki örgüt de Ermeni liderleri ile sıkı temas ve ideolojik bağlarını devam ettirdiler.” (8)

General James G. Harbord başkanlığındaki Amerikan Komisyonu, 1919’da Barış Konferansına ve Amerikan hükümetine sunduğu raporda Dashnaksutiun’dan aşağıdaki ifadelerle bahseder:

"Bu gerçekte bir partiden ziyade bir siyasi dernektir. Hepsi de kuvvetlice Sosyalist olan açıkca belirgin üç unsuru vardır: a) Komitacılardan (Sert metodlara inanan gizli örgütcüler) oluşan sağcı kanat; b) Her iki kanatı da kontrol eden ve aydınlardan oluşan merkez; c) Hemen hemen tamamen Bolşeviklerden oluşan solcu kanat. Çok iyi örgütlenmiş olup her yerde ajanları bulunuyor ve hala daha Ermeni ulusal yaşamında sözü geçen bir yeri vardır. Dashnaktsutiunun muhalifleri onun vatansever işlevine rağmen bir barbarlık kalıntısı olduğunu ve bastırılması gerektiğini söylüyorlar. Dashnaktsutiunun hala daha terörist metodlar kullandığı muhtemeldir ve ihtilaflara neden olma eğilimi nedeniyle de bir tehlike kaynağı olduğu inkar edilemez.”

Halbuki Papazian "Terörizm ta başından itibaren Kafkas Dashnag Komıtesi tarafından gerek bir siyaset gerekse amaçlarını gerçekleştirmek için bir metod olarak benımsenmiştir,” diye iddia ediyor. (11)

En ünlü Dashnag ideolog ve tarihcisi M.Varandan şöyle diyor: “Ermeni hareketinin amacı ta başından beri Osmanlı zulmüne karşı mümkün olduğunca uzatmalı bir mücadele organize etmek, ülkede sürekli bir devrim durumu yaratmak...ve bunları yaparken de daima üçüncü bir unsuru, Avrupa unsurunu, göz önünde bulundurmak." (13)

Yarbay Sir Mark Sykes devrimcilerin taktikleri konusunda benzeri bir görüşü ileri sürüyor. 1915’de şöyle yazmış:

"...Muş ovası Ermenileri bu günlerde kontrol etmesi son derece zor bir halktır. Çok tamahkar olup en makul vergileri ödemeye bile itiraz ederler; birbirlerine karşı aşırı derecede haindirler de ve çok kez kendi köylüleri ile olan eski hesaplarını temizlemek için devrimcilere katılırlar. Devrimcilerin taktiklerine gelince, daha şeytani birşey kimse tahayyül edemez: masum insanları cezalandırtmak için Müslümanları katletmek; gündüz vergilerini ödemiş köylülerden geceleyin zorla para almak; para toplama kutularına katkıda bulunmayanları öldürmek. Bunlar, Müslüman,Katolik ve Gregoryenlerin onları açıkca ıtham ettikleri suçların sadece birkaçı. Eğer Ermenilerin hedefi kanun nezdinde eşitlik sağlamak ve Ermenilerce kısmen meskün ülkelerde güvenlık ve barışı idame ettirmek ise, ancak şunu diyebilirim ki kullandıkları metodlar başarı elde etmek için hesaplanmamıştır. (14)

10) Papazıan, op. Cit, p.11

12) " p.14

14)Sir Mark Sykes: Halifenin Son Mirası (London 1915) p.409

Dışişleri Bakanlığı Yayınları Ermeni Vahşeti- Görüşlerin Bir Derlemesi

Kaynak:İnaf Ermeni Dosyası 2 Ekim 2000.                                                                                 mb-bilgi@dumlupinar.edu.tr